انتخابات هشتمین دوره ی مجلس شورای اسلامی که درواپسین روزهای سال گذشته صورت گرفت، دارای جنبه های مختلف آموزنده ای بود که توجه به آن ها می تواند مفید باشد:
– علی رغم تصویب واجرای قانون جدید انتخابات درین دوره، که ازیک سو با اعمال شرایط سخت گیرانه، ازحرارت تبیغاتی انتخابات کاسته وازسوی دیگر، با افزایش سن رای دهندگان، موجب کاهش تعداد واجدین شرایط رای دادن، به میزان 4.5 میلیون نفرشده بود، میزان مشارکت مردم 60 درصد تخمين زده شد که آمارقابل قبولی ست. به علاوه، عوامل دیگری ازجمله تصویب قطع نامه ی فرمایشی جدید برعلیه ایران درشورای امنیت، نزدیکی انتخابات به ایام عید نوروزوتاثیرپذیری ازآن، وتعطیلی دانشگاه ها، همگی می توانستند موجب کاهش مشارکت مردم درانتخابات گردند.
باید دقت کرد که تنها درصورت عدم تغییرسن رای دهندگان، وبا توجه به تمایل بالای این گروه سنی ازجامعه به شرکت درانتخابات، رقم مربوط به مشارکت مردم به بالای 66 درصد می رسید که بیش ازانتخابات دوره های ششم وهفتم است.
– منتخبین مردم درین انتخابات، دارای ترکیبی مشابه مجلس فعلی می باشند. بنابراعلام رسمی وزارت کشور، گروه های موسوم به اصول گرایان با حدود 70 درصد، برای دومین بارمتوالی حائزاکثریت کرسی های مجلس شدند و جریان های ملقب به اصلاح طلب حدود 20 درصد کرسی ها را به خود اختصاص داد. مستقل ها نیزبا تکیه برحدود 10 درصد صندلی ها، درجایگاه سوم کسب اعتماد ملت ایستادند.
بررسی حوزه های انتخابی نشان می دهد درشهرهای بزرگ و به خصوص، تهران، گرایش بیش از80 درصد رای دهندگان به کاندیداهای اصول گرا بوده است، چه آن که دراین کلان شهر، نفرات اول تا 28 ام لیست منتخبین، جزوچهره های جبهه ی اصول گرا هستند.
منتخبین شهرهای کوچک را نمی توان به طورمشخص براساس دسته بندی های حزبی بررسی کرد، زیرا درین شهرها، تاثیراحساسات وشرایط منطقه ای وقومی برنتیجه ی انتخابات، بیش ازجایگاه حزبی وتشکیلاتی افراد است.
– درجریان اصول گرا هیچ یک ازنامزدهای اختصاصی فهرست دوم اصول گرایان (موسوم به "ائتلاف فراگیراصول گرایان")، که متعلق به جریان موازی با "فهرست متحد اصول گرایان" بود درمیان حائزان رتبه های برترشهرتهران قرارنگرفت. این موضوع، باردیگربه اصول گرایان خاطرنشان کرد که مهم ترین رمزپیروزی آنان وحدت است وتک روی بخشی ازاین جریان دربرابرجریان حداکثری، نه تنها نتیجه بخش نخواهد بود که موجب تضعیف جریان اصول گرایی ومحرومیت نیروهای تک روازراه یابی به مجلس خواهد گشت. (1)
- حمایت گروه های خارجی وبه خصوص، جرج دبلیوبوش، رئیس جمهورایالات متحده ازاصلاح طلبان وعدم موضع گیری مناسب اکثراین گروه ها دربرابرصحبت های وی، وهم زمان، مواضع برخی شاخه های تندرواصلاح طلبان مبنی برلزوم نظارت بین المللی برانتخابات، نه تنها کمکی به بهبود جایگاه این گروه ها ننمود، بلکه موجب افزایش بی اعتمادی ها وسوخته شدن معدود چهره های جدید این جریان گردید.
– ادعای دروغین حمایت هنرمندان از ائتلاف اصلاح طلبان درروزهای نزدیک به انتخابات، منجربه واکنش بی سابقه ی هنرمندان گردید. بسیاری ازکسانی که نامشان جزولیست حامیان بود، صراحتا دست به تکذیب زده وحتی تهدید به شکایت نمودند. "پرویزپرستویی" بازیگرسرشناس سینما، درگفتگوی تلفنی با پخش اخبار20:30، به شدت ازمنیژه حکمت، عامل اصلی این ماجرا انتقاد کرد که درنوع خود جالب توجه بود.
– ازهمان روزهای اول ثبت نام کاندیداها، اصلاح طلبان دست به فرافکنی مشکلات خود زده وپیشاپیش برای توجیه شکست درانتخابات، غیررقابتی بودن تعدادی ازکرسی های نمایندگی مجلس را مطرح نمودند.
مصطفی تاج زاده، عضو مشترک شوراي مرکزي حزب مشارکت و سازمان مجاهدين، مدعی شده بود که با رد صلاحیت کاندیداهای اصلاح طلب، برخی کرسی های مجلس هشتم عملا ازپیش چیده شده اند وتعداد آن ها را 90 کرسی عنوان کرده بود، حال آن که عبدالله ناصری، سخن گوی ائتلاف اصلاح طلبان، این رقم را 160 کرسی عنوان کرد.
سید محمد خاتمی نیز درتجمع اصلاح طلبان رد صلاحیت شده عنوان کرد: " نقشهای وجود دارد كه باید آن را بر هم زد. ما باید این بازی را به هر صورتی كه میسر است به هم بزنیم. بر این اساس با همه وجود درانتخابات، مظلومانه اما بانشاط شركت میكنیم. خیلیها نقشههایی كشیدهاند كه با حضور مردم در انتخابات خنثی میشود." (2)
نگاه دقیق تربه عمل کرد اصلاح طلبان وگفته های متناقض ایشان دراین باره، صحت وسقم این مدعا را روشن خواهد کرد:
1- اول آن که به فرض صحت ادعای اصلاح طلبان درمورد وجود کرسی های ازپیش تعیین شده، چرا اصلاح طلبان، به اعتراف خود، با تمام قدرت درانتخابات شرکت کردند؟
عبدالله ناصری درسرمقاله ی روزنامه کارگزاران 21/12، شاید درجواب همین سوال می نویسد: "اصلاح طلبان فقط برای پاسداری ازجمهوریت واسلامیت نظام وتداوم آرمان های اصلی انقلاب درصحنه ی انتخابات حضورمی یابند"
موسوی لاری، وزیرکشوردولت اصلاحات نیز، درتجمع روسای ستادهای استانی ائتلاف اصلاح طلبان دردفترمجمع روحانیون مبارز، درپاسخ به خبرنگاری که همین سوال را پرسیده بود چنین گفت: "این مجموعه گام به گام درجهت به بارنشستن انقلاب وحرکت صحیح اجتماعی که درآن زندگی می کند تلاش وایستادگی کرد وخود را متعلق به این نظام می داند" (3)
حرف های زیبای ناصری وموسوی لاری وقتی خنده دارمی شود که به یاد بیاوریم، همین مجموعه که امروز مدعی "پاسداری ازجمهوریت واسلامیت نظام" و" وحرکت صحیح اجتماعی" است وخود را "متعلق به نظام" می داند، چطور 4 سال پیش "تئوری خروج ازحاکمیت" را مطرح کرد. به راستی باید پرسید، چه شد که جارچیان "خروج ازحاکمیت" درروزهای قدرت، طرف دار"ورود به حاکمیت" درایام دوری ازقدرت گشته اند؟!
2- اصلاح طلبان همیشه مدعی بوده اند آرای آنان دردست کسانی ست که درروزرای گیری چندان تمایلی به بیرون آمدن ازخانه ندارند. ایشان همیشه جناح رقیب را متهم کرده اند که با تلاش برای کاستن ازمیزان مشارکت مردم، درصدد پیروزی درانتخابات هستند. پس چگونه است که با تبلیغات گسترده مبنی برچینش پیشاپیش کرسی ها، موجب دل سردی حامیان خود ودرنتیجه، کاهش مشارکت آنان درانتخابات می گردند؟!
3- آیا حقیقتا تمامی نامزدهای رد صلاحیت شده جزءجریان اصلاح طلب بوده اند؟ به علاوه، به راستی در میان جریان اصلاح طلب، این همه چهره فاقد صلاحیت وجود دارد ونیز، آن اندازه نیروکم است که با رد صلاحیت بخشی ازنیروها، کل این جریان ازگردونه ی رقابت سیاسی خارج شود؟ چنین گروهی چطورمی تواند مملکت را اداره کند؟
4- درشهرتهران که لیست 30 نفره ی کاملی ازاصلاح طلبان ارائه شد وآن لیست شامل اسامی بسیاری ازشخصیت های مطرح اصلاح طلبان، ازجمله مجید انصاری، سهیلا جلودارزاده، سید محمد دعایی، دکتراسحاق جهانگیری ونجفقلی حبیبی بود، چطورمی توان اختلاف آرای فاحش بین این کاندیداها وکاندیداهای اصول گرا را توجیه کرد؟ آن هم درشرایطی که نفراول این گروه، یعنی مجید انصاری، نفر29ام تهران می شود وبه دوردوم راه می یابد؟
5- برخی اصلاح طلبان درتوجیه شکست سنگین خود درتهران، رقیب را به تقلب متهم کردند. مسئله این جاست که استناد آنان دراین اتهام، موارد سوری حال وهوای صندوق های انتخابی وفضای تبلیغاتی بوده است وبس. (4)
به علاوه، ازآن جا که به ادعای خود اصلاح طلبان مشارکت مردم درتهران زیر30 درصد بوده (5) و از طرفی آنان مدعیند مشارکت حداقلی برابراست با رای آوردن نامزدهای اصول گرا، این همه فریاد تقلب تقلب برای چیست؟!
درین میان برخی بزرگان جریان اصلاح طلب نیزتحلیل های متفاوتی را، پیش وپس ازانتخابات بیان کردند.
مهدی کروبی، دبیرکل حزب اعتماد ملی ازگروه های دوم خردادی (یا اصلاح طلب) ازبدو تاسیس حزب، تاثیرات منفی تک روی ها وتندروی های جمعی ازگروه های دوم خردادی را برروی میزان محبوبیت این جریان، یادآورشده ونسبت به آن هشدارداده بود. این مسئله تا بدان جا پش رفت که به رغم اصراروتمایل برخی گروه های دوم خردادی، حزب اعتمادملی لیست مشترکی با سایرگروه های دوم خردادی ارائه نداد.
غلامحسین کرباسچی، دبیرکل حزب کارگزاران، ازدیگرگروه های مطرح جریان اصلاح طلب، درسرمقاله ی روزنامه ی کارگزاران، تندروی های گذشته وچنددستگی میان اصلاح طلبان را عامل اصلی شکست آنان درانتخابات دانسته و با انتقاد ازاينكه اصلاح طلبان پس ازباخت درهرانتخابات، رقيب را به تقلب متهم مي كنند، پيشنهاد كرد اصلاح طلبان با حذف گروه هاي كوچك، آرمان گرا و تفرقه افكن، به سمت ايجاد جبهه اي واحد و بزرگ براي انسجام سازماني حركت كرده وشکست فعلی را بپذیرند.(6)
درهرروی، انتخابات دوره ی هشتم مجلس شورای اسلامی، طبق قوانین مربوطه، با صحت وسلامت برگزارگشت ومشت محکمی شد بردهان استکبارجهانی. بی شک برنده ی حقیقی این انتخابات مردم اند وگروه هایی که چشم خویش را برواقعیات نبسته، ازهرپیروزی وشکستی درس گیرند.
(1) سایت www.alef.ir
(2) روزنامه های کارگزاران، اعتماد ملی، اعتماد 19/12/86
(3) روزنامه همبستگی 22/12/86
(4) بیانیه ی رسمی حزب مشارکت پیرامون انتخابات 24 اسفند
(5) همان
(6) روزنامه کارگزاران
قدم هایی که بر چشم ما جای گرفته اند